zm.org.pl

Ferdynand Antoni Ossendowski (ur. 27 maja 1876 w Lucynie w guberni witebskiej w Rosji, zm. 3 stycznia 1945 w Żółwinie koło Milanówka)[potrzebne źródło] – polski pisarz, dziennikarz, podróżnik, nauczyciel akademicki, członek Akademii Francuskiej, działacz polityczny, naukowy i społeczny.



Biografia
Studiował nauki matematyczno-przyrodnicze w Petersburgu, a także chemię i fizykę w Paryżu; pracownik naukowy uniwersytetu w Petersburgu i profesor Uniwersytetu Technicznego w Tomsku. Nie pozostał jednak na uczelni, by poświęcić się karierze naukowej; jego pasją były podróże. W 1905 roku przeniósł się do Mandżurii, gdzie prowadził badania geologiczne. Za organizowanie protestów przeciw represjom w Królestwie Kongresowym skazany przez rosyjski sąd na półtora roku twierdzy. Odzyskał wolność w 1908 roku.

Podróżował po Kraju Ałtajskim na Syberii, pływał na statkach handlowych do Indii, Japonii i na Sumatrę. Relacje ze swoich podróży publikował.

W czasie wojny domowej w Rosji czynnie współpracował z dowództwem Białych; był m.in. doradcą admirała Kołczaka. Przekazał na Zachód tzw. dokumenty Sissona, który wykazywały, że Lenin był agentem wywiadu niemieckiego, a działalność partii bolszewickiej finansowana była za niemieckie pieniądze. Dokumenty te zostały później uznane za sfałszowane.

Powszechnie znany ze swojej antykomunistycznej postawy po upadku Kołczaka był poszukiwany przez bolszewicką policję polityczną (CzeKa). Dzięki niezwykłym zdolnościom przystosowawczym (m.in. znał biegle 7 języków obcych, w tym chiński i mongolski), udało mu się przedostać z kontrolowanej przez bolszewików Rosji do Mongolii. W jej stolicy Urdze został doradcą mongolskiego przywódcy i bohatera narodowego barona Ungerna, walczącego przy pomocy zorganizowanej przez siebie Azjatyckiej Dywizji Konnej o niepodległość kraju. Dane na temat roli, jaką Ossendowski odegrał w Mongolii, są okryte tajemnicą; była ona niewątpliwie dość istotna, sam jednak wspominał na ten temat niechętnie.

Ossendowskiemu światową sławę przyniosła książka: "Zwierzęta, ludzie, bogowie", która osiągnęła rekordową liczbę dziewiętnastu tłumaczeń na języki obce. Opisał w niej wspomnienia z ucieczki z Rosji ogarniętej chaosem rewolucji. Opis obejmuje podróż przez przez Omsk do Krasnojarska, zimę w tajdze, przeprawę do Mongolii i dalej przez Tybet do Chin.

Do Polski powrócił w roku 1922. W okresie międzywojennym zajmował się działalnością literacką, publikując wiele powieści, przeważnie w stylu "romansu podróżniczego". Pod koniec okupacji, w lutym 1943, wstąpił do konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego. Zmarł pod Warszawą w 1945 roku, tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej.

Ossendowski nigdy nie ujawnił żadnych szczegółów swojej działalności polityczno-wywiadowczej. Archiwum zostało skrupulatnie zniszczone przed jego śmiercią.

Ze względu na treść jego książki Lenin, fabularyzowanej biografii przywódcy rewolucji październikowej, niezwykle ostrej krytyki rewolucji i komunizmu, po zajęciu Polski przez Rosjan grób Ossendowskiego był pilnie poszukiwany. Po jego znalezieniu ekshumowano zwłoki, gdyż NKWD chciało się upewnić, czy osobisty wróg Lenina na pewno nie żyje.

Po wojnie władze polskie zakazały publikowania prac Ossendowskiego. Jego nazwisko nie mogło się pojawić w żadnej oficjalnej encyklopedii, a wszystkie jego książki znajdujące się w bibliotekach były skonfiskowane. Dopiero od roku 1989 jego prace mogą być w Polsce oficjalnie wydawane.

Publikacje
Chmura nad Gangesem
Noc – Władywostok 1905
W ludzkim pyle
Cień Ponurego Wschodu : (za kulisami życia rosyjskiego) – Warszawa 1923, Warszawa 1990
W Ludzkiej i Leśnej Kniei – Warszawa 1923
Zwierzęta, ludze, bogowie (Przez kraj ludzi, bogów i zwierząt) – Warszawa 1923, Poznań 1927, repr. Białystok 1991, ISBN 83-85183-04-3
Cud Bogini Kwan-Non : z życia Japonji – Poznań 1924
Najwyższy lot – Warszawa 1924, Poznań [1928]
Nieznanym Szlakiem : nowele – Poznań 1924, .
Za Chińskim Murem – Warszawa 1924
Od szczytu do otchłani : wspomnienia i szkice – Warszawa 1925
Orlica – Warszawa 1925, Poznań [1948]
Po Szerokim Świecie – Warszawa 1925
Toreador w masce i inne opowieści – Poznań 1925
Zbuntowane i zwyciężone – Warszawa 1925
Czarny Czarownik: relacja z wyprawy do Afryki – Warszawa 1926
Płomienna Północ – Lwów 1926
Pod Smaganiem Samumu – Poznań 1926
Huragan – Warszawa 1927
Niewolnicy Słońca: podróż przez zachodnią połać Afryki podzwrotnikowej w l. 1925/26 r. – Poznań 1927
Wśród Czarnych – Lwów 1927
Na skrzyżowaniu dróg: nowele i szkice – Tczew 1928
Pięć Minut po Północy – Poznań 1928
Pod Polską Banderą – Lwów 1928
Sokół Pustyni – Poznań 1928
Szkarłatny Kwiat Kamelii – Poznań 1928
Wańko z Lisowa – Lwów 1928
Życie i Przygody Małpki – Lwów 1928
Lisowczycy : powieść historyczna – Poznań 1929, Warszawa 1990
Lenin – Poznań 1930, reprint: Wydawnictwo Alfa, ISBN 83-7001-354-6
Mali Zwycięzcy: (przygody dzieci w pustyni Szamo – Lwów 1930, Warszawa 1991, repr. Gdańsk [1991]
Miljoner „Y”: powieść o dzielnym Murzynku-sierocie – Warszawa [ok. 1930]
Czao-Ra – Warszawa 1931
Gasnące Ognie: podróż po Palestynie, Syrji, Mezopotamji – Poznań 1931
Trębacz Cesarski – Miejsce Piastowe 1930]
Zagończyk – Lwów 1931
Zwierzyniec – Poznań 1931
Okręty zbłąkane – Kraków 1932
Syn Beliry – Warszawa 1932
Daleka Podróż Boćka – Warszawa 1932
Narodziny Lalki – Warszawa 1932
Przygody Jurka W Afryce – Warszawa 1932
Słoń Birara – Kraków 1932, Warszawa 1958 i 1990, a także ok. 2006 r.jako szósty tom kolekcji "Cała Polska Czyta Dzieciom"
Staś Emigrant – Warszawa 1932
W Krainie Niedźwiedzi – Warszawa 1932
Afryka, Kraj i Ludzie – Warszawa 1934
Polesie – Poznań 1934
Pożółkły List – Warszawa 1934
Mocni Ludzie – Lwów, Warszawa [1935], Wrocław, Warszawa [ok. 1946]
Nauczycielka – Poznań 1935
Skarb Wysp Andamańskich – Warszawa 1935
W Polskiej Dżungli – Warszawa 1935
Aldo – Poznań 1936
Iskry Spod Młota – Poznań1936
Bajeczki Niebajeczki – Częstochowa 1936
Czarnoskórka – Poznań 1936
Dimbo – 1936
Drobnoludki i Inne Dziwy – Częstochowa 1936
Grzmot – Poznań 1936
Huculszczyzna: Gorgany i Czarnohora – Poznań 1936, Wrocław 1990
Kraczka – Poznań 1936
Kosmacz – Poznań 1936
Miś i Chicha – Poznań 1936
Popielatka – Poznań 1936
Puszcze Polskie – Poznań 1936
Rudy Zbój – Poznań' 1936
Szympansiczka – Poznań' 1936
Młode Wino – Warszawa 1937
Postrach Gór – Warszawa 1937
Szanghaj – Poznań 1937
Biesy – Poznań 1938
Orły Podkarpackie – Przemyśl 1938
Pierścień Z Krwawnikiem – Kraków 1938
Pod Sztandarami Sobieskiego – Warszawa 1938
Zygzaki – Poznań 1938
Biały Kapitan – Poznań 1939, Kraków 1990
Cztery Cuda Polski – Warszawa 1939
Karpaty i Podkarpacie – Poznań 1939, reprint Libra, ISBN 83-89183-30-9
Jasnooki Łowca – Kraków 1946
Wacek i Jego Pies – Poznań 1947
Dzieje burzliwego okresu – Poznań [ok. 1950]
Cadyk ben Beroki – Białystok 1992

Bibliografia
Ludzie, zwierzęta i nowi bogowie: Krzysztof Dębnicki, National Geographic Polska, nr 1 (64) styczeń 2005.